Waarom het zetelaantal geen zuivere afspiegeling is van de werkelijke steun

Hoewel Onafhankelijk Papendrecht (OP) bij de gemeenteraadsverkiezingen uitkwam op twee zetels, laat een nadere analyse van de stemmenverdeling en het gehanteerde rekenmodel zien dat dit zetelaantal geen volledig recht doet aan de daadwerkelijke electorale steun voor de partij. De verhouding tussen stemmen en zetels is namelijk minder lineair dan vaak wordt aangenomen. Dat komt door de werking van de kiesdeler, reststemmen en restzetels, waardoor kleine verschuivingen in stemmen grote verschillen in zetels kunnen veroorzaken.

Vergelijking: stemmen, zetels en stemmen per zetel

Uit bovenstaande tabel blijkt dat OP 1407 stemmen behaalde, goed voor twee zetels. Tegelijkertijd kreeg de partij met tweemaal zoveel stemmen drie keer zoveel zetels, namelijk zes. Dit laat zien dat de zetelverdeling niet simpelweg een kwestie is van “meer stemmen = evenredig meer zetels”.

De verklaring ligt in de technische werking van het systeem. De bijlage toont dat de kiesdeler in Papendrecht ongeveer 619 stemmen per zetel bedraagt. Dat betekent dat OP met 1407 stemmen in theorie richting drie zetels beweegt, maar door afrondingsregels en restzetelverdeling uiteindelijk op twee uitkomt. De schijnbare ongelijkheid ontstaat doordat zetels discrete eenheden zijn: je hebt er één of je hebt er geen. Daardoor lijken partijen met één zetel soms ‘inefficiënt’, terwijl partijen zonder zetel met een kleine toevoeging direct een zetel zouden kunnen opleveren wanneer hun stemmen worden samengevoegd met een verwante partij.

Het gevolg is dat het beeld op basis van zetelaantallen uit de pas kan lopen met de werkelijke electorale steun. OP bevindt zich feitelijk in dezelfde orde van grootte als meerdere partijen die twee zetels hebben, maar komt door afronding en restzetelverdeling net onder de drempel voor een derde zetel uit. De onderlinge verschillen tussen partijen zijn minder groot dan op het eerste gezicht lijkt en enkele honderden stemmen kunnen het verschil maken.

Daarom is het belangrijk om de uitslag niet uitsluitend te beoordelen op basis van zetels, maar ook op basis van stemmen per zetel en de werking van restzetels. Vanuit dat perspectief blijkt dat OP een bredere en stevigere steun heeft dan het zetelaantal op zichzelf laat zien.